Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Rooigem

Rooigem sint-kruis brugge omstreeks 1885

Een lito uit de eerste helft van de 19de eeuw toen het Rooigemkasteel al in het bezit was van de familie Visart de Bocarmé. De ingang was nog langs de westkant maar de wal rond het kasteel was al gedempt. Bemerk in het midden het beeld van Samson met de leeuw van de Brugse kunstenaar Pieter Pepers. Het feit dat er een staande gaaipers te zien is kan er op wijzen dat de lito dateert van circa 1880-90 want rond die periode verkeerde de schietpers van de Vrije Archiers immers in een miserabele toestand en wellicht hielden de schutters toen nabij het kasteel hun schietingen.

Rooigem sint-kruis omstreeks 1900

.

     Het kasteel Rooigem is gelegen op het einde van de Bisschopsdreef. Al in het begin van de 16de eeuw was er sprake op die plaats van een hofstede met die naam.

     De benaming Rooigem komt van "Rauhinga-haim" wat betekent "heem voor de lieden van Rauho" (de ruwe, rauwe, ruige).
In haar boek "Sint-Kruis oud en nieuw" schreef Magda Cafmeyer: "In de zestiende eeuw verkocht Jan Heyne dit goed aan een Brugs poorter Joos Cobrysse, met de omwalde hofstede "van oude tijden ghenaemt Royeghem" met inrijpoort en dreef die uitweg had zowel op de Leegweg als op de Hoogweg. De familie Cobrysse heeft een kasteel gebouwd midden nieuw aangelegde dreven en parken". Na de dood van Charles Cobrysse werd het "schoon en notabel casteelgoet" aan de Brugse bisschop Hendrik Jozef van Susteren (1716-1742) als buitenverblijf verkocht.
 

     Van Susteren, ook wel eens de zonnebisschop genoemd, was zeer vrijgevig. Hij bezat niet alleen een prachtige biblioteek maar was tevens een groot kunstmecenas. Zo bestelde hij in 1718 bij de Brusselse tapijtwevers Urbain Leyniers en Henri Reydams een reeks van vijf tapijten over de geschiedenis van patriarch Jozef. Van Susteren liet die tapijten ophangen in de eetzaal van het kasteel maar sinds het einde van de 18de eeuw zijn ze spoorloos.

      Na Van Susterens dood op 24 februari 1742 kwam het kasteel Rooigem aan het bisdom toe evenals een schilderij met de Drie Koningen en een kaart van Brugge. Van Susterens grafmonument, oorspronkelijk opgesteld in de Sint-Donaaskatedraal en gemaakt door Hendrik Pulinx, staat thans in het koor van de Brugse Sint-Salvatorskerk.
 
     In 1976 werden nabij de zuidgevel van het kasteel ter hoogte van de vroegere walgracht resten van handgeblazen flessen opgedolven. Eén fragment bevatte het gevierendeeld wapen van bisschop van Susteren en de opschriften "Henricus Josephus Episcopus Brugensis Flandria Concilla" en "Ut Prosim". Dit laatste is Van Susterens spreuk en betekent "Opdat ik dienst moge bewijzen".
 
     In de tweede helft van de 18de eeuw, onder bisschop Jan Robert Caimo (1754-1775), werden heel wat veranderingen aangebracht aan het kasteel Rooigem en omgeving.
 
     Zo liet Caimo tussen het kasteel en de H. Kruisverheffingkerk een dreef — de Bisschopsdreef — aanleggen opdat hij "een reghte veue hebbende op de Hallen thoren" van Brugge. De onderhandelingen met de eigenaars van de percelen waarop de dreef moest worden aangelegd liepen niet steeds van een leien dakje.
rooigem kasteel sint-kruis brugge
kaart van Rooigem sint-kruis 18de eeuw

     De "caerte figurative van het casteel Rooigem " is een mooi luchtbeeld van het bisschoppelijk buitengoed in Sint-Kruis. Bovenaan bevindt zich een beeld dat vermoedelijk de H. Dorotea of O.-L.-Vrouw voorstelt. Links ervan staat een leeuw met een embleem die vermoedelijk herinnert aan mgr. van Susteren die vaak met een leeuw werd vergeleken. Meer in het midden staan respektievelijk links en rechts de beelden van de HH. Petrus en Paulus. In het vierkant eronder bevinden zich twee groepen van twee kinderen.

     Onderaan staat het omwald kasteel met in de binnentuin nog een beeld van twee kinderen. Links onderaan bevindt zich het neerhof met de stallingen. De beelden van pater Ferdinand Verbiest en van Samson met de leeuw werden, net als het Chinees paviljoen en het tuinhuisje, er pas later aan toegevoegd.

    Een ander opmerkelijk initiatief van mgr. Caimo was de aanleg van een Franse tuin. Hiervoor liet hij door Ignatius Drubbele een "Caerte figurative van het casteel Rooigem" tekenen. Die kaart, in partikulier bezit, meet ca. 100 op 75 cm.

     Op de kaart is het volledig omwald kasteel zichtbaar waarvan de ingang oorspronkelijk aan de westzijde lag maar later naar de zuidgevel werd verplaatst. Daarnaast was er een omwald neerhof met een poort tussen het hof en de stallingen.

Het huidig poortgebouw bestond nog niet en werd waarschijnlijk in 1774 opgetrokken zoals de datum op de huidige brug vermeldt.

De tuin bevatte verschillende soorten gras- en bloemperken terwijl een aantal beelden het geheel versierden. Zo onderscheidt men een vrouwenbeeld met een bloem en een kindje. Vermoedelijk is het de H. Dorothea want zowel mgr. van Susteren als mgr. Caimo waren konfrerielid van de H. Dorothea. Andere afbeeldingen zijn een zonnewijzer en de apostelen Petrus en Paulus van Pieter Pepers — thans opgesteld in de tuin van de Brugse Sint-Salvatorskerk. In 1768, dus niet afgebeeld op de kaart, maakte Pepers een beeld van Samson met de leeuw en in 1772 het beeld van Pater Verbiest, afgebeeld als Chinees mandarijn. Oorspronkelijk stonden aan de voet van het beeld vier putti die thans staan opgesteld op de scheidingsmuur tussen het Gruuthusemuseum en de O.-L.-Vrouwekerk. (Zie onze studie in Brugge die Scone, 1982/3). In diezelfde periode werd het Chinees paviljoen gebouwd met op de buitenmuur afbeeldingen van Chinese landschappen. Volgens een overlevering zouden de witgeaderde groene zuilen die het paviljoentje ondersteunen afkomstig zijn van Margareta van Oostenrijks praalgraf in het Brugse annonciatenklooster.
De uitwijking van mgr. Brenart
FelixBrenart (1777-1794), opvolger van mgr. Caimo, was de laatste bisschop die het kasteel Rooigem bewoonde. Hij verliet in 1794 Brugge onder invloed van de politieke gebeurtenissen tijdens de Franse revolutie.

(bron: sint-kruis, geschiedenis van de brugse rand, uitg. mvd wiele, 1987)

stenguns rooigem kasteel sint-kruis

Tijdens Erfgoeddag 2012 besteedde Heemkundige Kring Brugs Ommeland, Familiekunde Vlaanderen  regio Brugge en de Heemkundige Kring Arsbroek ook aandacht aan helden uit de tweede wereldoorlog. Hier stenguns gevonden in de paardenstallen...